María Castaña, tamén coñecida como Maricastaña ou María Castiñeira, foi unha muller galega do século XIV que a tradición histórica sitúa como protagonista dunha revolta popular na cidade de Lugo. Aínda que se coñecen poucos datos seguros da súa vida, os documentos conservados vincúlana coa parroquia de Cereixa, na Terra de Lemos, e coa cidade de Lugo, onde tivo lugar o episodio que a convertería nunha figura lembrada na historia e na memoria popular de Galicia.
En 1386, María Castaña participou nunha revolta contra o poder do bispo de Lugo, Pedro López de Aguiar, motivada polas cargas e impostos que a autoridade eclesiástica impuña á poboación. Durante estes feitos morreu o mordomo do bispo, Francisco Fernández, e María Castaña, xunto con outros participantes, foi acusada de intervir na revolta. Tras o proceso, foi obrigada a entregar parte dos seus bens e a pagar unha compensación á Igrexa.
Aínda que a información histórica sobre ela é limitada, o seu nome quedou asociado á participación das mulleres nas loitas sociais da Galicia medieval, nun tempo no que a súa presenza na vida pública era moi pouco habitual.
Co paso dos séculos, o seu nome pasou tamén á cultura popular a través da expresión “nos tempos de María Castaña”, utilizada para referirse a un pasado moi afastado. Así, entre a historia e a tradición, María Castaña continúa sendo unha figura que lembra o papel das mulleres nas transformacións sociais da historia galega.